Eerste onderwateropgraving in Nederland
In 1984 bleef het net van een Texelse visser vastzitten aan een houten scheepswrak dat zich op 16 meter diepte op de bodem van de Noordzee bleek te bevinden. De duikactie door onderwaterarcheologen van het Rijk die volgde, was het begin van een jarenlang onderzoek, dat in veel opzichten een mijlpaal is geweest in de nog maar korte geschiedenis van de nederlandse archeologie onder water. De ontdekking van dit wrak, dat naar de locatie 'Aanloop Molengat" werd genoemd, was aanleiding om de Monumentenwet te wijzigen: deze ging ook voor archeologische sites onder water gelden. Dit had een andere benadering van archeologische vondstcomplexen in nederlandse wateren tot gevolg. Voortaan werden die niet langer als commercieel te bergen objecten behandeld, maar als archeologische vindplaatsen. Aanloop Molengat bleek een wrak van betekenis: een 17e eeuwse vrachtvaarder met een gevarieerde lading halffabricaten aan boord, waaronder baren lood, opgerolde bladen tin, staven smeedijzer, pakketten runderhuiden, ivoor en laken. Vondsten die veel kunnen vertellen over de overzeese handel in de Gouden Eeuw. 15 November 2010 ging een onderzoeksproject van start met als doel: analyse en presentatie van de eerste wetenschappelijke onderwateropgraving in Nederland.

Onderzoek
Het wrakdeel, dat veel zou kunnen vertellen over scheepsbouw rond 1640, ligt nog op de Noordzeebodem. De unieke lading is geborgen en deels onderzocht. De vele vondsten bevatten echter nog meer informatie. Het gaat immers om halffabricaten die maar zelden worden gevonden. Het lood, tin, leer en andere lading zouden na aankomst in de (Nederlandse?) thuishaven al snel verwerkt zijn. Met deze vondst komen handelscontacten in beeld met Noord-Duitsland en Polen, gebieden waar destijds de Dertigjare Oorlog woedde. Het belang van dit project ligt dan ook mede in de betekenis van deze vondst voor de studie van handel, productie en logistieke organisatie in 17de-eeuws Europa.

Odyssee project
Het onderzoek wordt mogelijk gemaakt met het NWO-programma Odysee, waarmee achterstallig archeologisch veldonderzoek wordt gefinancierd dat in de jaren 1900-2000 is uitgevoerd, maar niet nader is uitgewerkt en gepubliceerd. De duur van het project is één jaar. Naast samenwerking in eigen gelederen (de afdelingen Scheepsarcheologie, Instandhouding en Beleid) werkt de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed bij dit onderzoek samen met: Syddansk Universiteit Esbjerg (Denemarken), Universiteit Leiden, TNO Utrecht en free lance historicus Maarten Hell. De vondsten uit Aanloop Molengat zullen bij het Maritiem & Juttersmuseum op Texel worden gepresenteerd. Daarnaast zulen ze ook digitaal beschikbaar worden gesteld. Projectleiders/aanvragers van het project zijn prof.dr. J.G.A. Bazelmans (senior archeoloog, RCE) en prof.dr. Th.J. Maarleveld (Syddansk Universitet, Denemarken); de projectleiding is in handen van dr. W.M. Gijsbers (conservator Nationaal Scheepsarcheologisch Depot, RCE). Per 15 november 2010 is voor de uitvoering van dit project drs. Alice Overmeer aangesteld. Zij is inhoudelijk contactpersoon (a.overmeer@cultureelerfgoed.nl).